10/03/2021

Oι περιοχές Natura 2000 της Ελλάδας

Η 21η Μαΐου έχει οριστεί ως Ευρωπαϊκή Ημέρα Natura 2000, ώστε να γιορτάζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η σημασία και τα επιτεύγματα του δικτύου Natura 2000, καθώς και οι προσπάθειες όσων συμβάλλουν καθημερινά στην επιτυχία αυτού του σημαντικού εγχειρήματος.Οι περιοχές Νatura 2000 αποτελούν ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο προστασίας σπάνιων ή και απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών και οικοσυστημάτων. Το δίκτυο Natura 2000 είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της περιβαλλοντικής πολιτικής της Ε.Ε. για τη διατήρηση της φύσης. Το δίκτυο Natura 2000 ιδρύθηκε τον Μάιο του 1992 με την υιοθέτηση της Οδηγίας για τους Οικοτόπους (92/43/ΕΟΚ) η οποία συμπληρώνει την Οδηγία για τα Πουλιά (79/409/ΕΟΚ). Έτσι το δίκτυο αποτελείται από δύο κατηγορίες περιοχών:

-τις «Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)» (Special Protection Areas - SPA) για την Ορνιθοπανίδα, όπως ορίζονται στην Οδηγία για τα Πουλιά (79/409/EK) «για τη διατήρηση των άγριων πτηνών»

-τους «Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ)» (Sites of Community Importance – SCI) όπως ορίζονται στην Οδηγία για του Οικοτόπους (92/43/ΕΟΚ).

Οι ΖΕΠ, μετά το χαρακτηρισμό τους από τα Κράτη Μέλη, εντάσσονται αυτόματα στο Δίκτυο Natura 2000. Αντίθετα, για την ένταξη των ΤΚΣ πραγματοποιείται επιστημονική αξιολόγηση και διαπραγμάτευση μεταξύ των Κρατών Mελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μετά την οριστικοποίηση του καταλόγου των ΤΚΣ, τα Κράτη Μέλη υποχρεούνται να κηρύξουν τις περιοχές αυτές ως «Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ)» (Special Areas of Conservation - SAC)» το αργότερο μέσα σε μια εξαετία και να καθορίσουν τις προτεραιότητες για την διατήρηση σε ικανοποιητική κατάσταση των τύπων οικοτόπων και ειδών κοινοτικού ενδιαφέροντος εντός αυτών.

Η Ελλάδα έχει χαρακτηρίσει σήμερα 202 Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) και 241 Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ). Οι δύο κατάλογοι περιοχών παρουσιάζουν μεταξύ τους επικαλύψεις όσον αφορά τις εκτάσεις τους. Ο κατάλογος των Ελληνικών Ζωνών Ειδικής Προστασίας δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 1495/Β/06.09.2010 ως παράρτημα στη νέα ενσωμάτωση της Οδηγίας 79/4009/ΕΟΚ (η οποία κωδικοποιήθηκε με την Οδηγία 2009/147/ΕΚ). Από τους 241 Ελληνικούς ΤΚΣ, οι 239 χαρακτηρίστηκαν ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης με το Ν3937/2011 (ΦΕΚ60/Α/31-3-2011).

Τον Δεκέμβριο του 2017 (Νόμος υπ'αριθμ. 50743) ο εθνικός κατάλογος των περιοχών Natura 2000 αναθεωρείται και διαμορφώνεται όπως ισχύει και σήμερα.

Μετά την ψήφιση του Νόμου υπ’ αριθμ.4519 (20 Φεβρουαρίου 2018), όλες οι περιοχές Natura 2000 υπάγονται σε έναν από τους 36 πλέον Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών(28 ήδη υφιστάμενοι και 8 νέοι).

 

Περισσότερα για τις περιοχές Natura 2000 μπορείτε να βρείτε στο επίσημο site της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Μέσα στο 2018 όπως αναφέρει η 14η ετήσια έκθεσης για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας του WWF είχαμε άσχημες εξελίξεις: Η κυβέρνηση διαμόρφωσε ένα αδιαφανές αδειοδοτικό πλαίσιο για τις σεισμικές έρευνες και εξορύξεις πετρελαίου και φυσικού αερίου (υδρογονανθράκων) που θέτει σε άμεσο κίνδυνο πολλές από τις προστατευόμενες περιοχές της Ελλάδας και πιο συγκεκριμένα 85 περιοχές Νatura 2000! Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον των περιοχών όπου θα πραγματοποιηθεί σεισμική έρευνα μπορεί να είναι καταστροφικές για το περιβάλλον. Περιλαμβάνουν αποψίλωση βλάστησης, διάβρωση εδάφους, υδρολογικές αλλοιώσεις, ρύπανση από απόβλητα, αλλαγή χρήσεων γης, ρύπανση από την κίνηση οχημάτων, αλλοιώσεις σε οικοσυστήματα από διάνοιξη δρόμων, και εν τέλει κατακερματισμό των οικοσυστημάτων. Στις θαλάσσιες περιοχές (κυρίως το Ιόνιο και την Κρήτη), οι επιπτώσεις των σεισμικών ερευνών στα θαλάσσια θηλαστικά θα είναι δίχως αμφιβολία εξαιρετικά επιβλαβείς. H χρήση σεισμικών αεροβόλων (seismic airguns) για την πρόκληση ακουστικών πηγών είναι η σοβαρότερη και πλέον αδιαμφισβήτητη επίπτωση στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, καθώς μπορεί να προκαλέσει ακουστικά τραύματα ή ακόμα και θάνατο σε φάλαινες, δελφίνια και θαλάσσιες χελώνες.

Ειδικότερα, μείζον ζήτημα αποτελεί η εξαίρεση από την υποχρέωση εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων στις περιοχές παραχώρησης κατά την πρώτη φάση εργασιών σεισμικής έρευνας. Μάλιστα, το γεγονός ότι η έρευνα και η εξόρυξη υδρογονανθράκων επηρεάζει άμεσα πάνω από 100 προστατευόμενες περιοχές σε όλη τη χώρα αποτελεί προφανή υποβάθμιση του θεσμικού πλαισίου προστασίας της φύσης.Συγκεκριμένα, 56 προστατευόμενες περιοχές που βρίσκονται εξ’ ολοκλήρου μέσα σε χερσαία και θαλάσσια οικόπεδα εξορύξεων (40 καταφύγια άγριας ζωής και 16 περιοχές του δικτύου Natura 2000). Επίσης, 136 προστατευόμενες περιοχές βρίσκονται μερικά σε χερσαία και θαλάσσια οικόπεδα εξορύξεων (59 καταφύγια άγριας ζωής, 69 περιοχές Natura, 7 εθνικά πάρκα και 1 εθνικός δρυμός).

Τον Οκτώβριο του 2019, 13 Περιβαλλοντικές Οργανώσεις της Ελλάδας συνυπέγραψαν ένα κοινό κείμενο παρέμβασης για το μέλλον των Φορέων Διαχείρισης, απευθυνόμενες προς το ΥΠΕΝ.

Τον Νοέμβριο του 2019, 10 από τις Οργανώσεις επανήλθαν με  νέα επιστολήκαι με αναλυτικό κείμενο προτάσεων για τους ΦΔΠΠ προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας . 

Τον Φεβρουάριο του 2020, 12 Περιβαλλοντικές Οργανώσεις επανέρχονται με κοινή τοποθέτηση επί του αναμενόμενου νομοσχεδίου για περιβαλλοντικά ζητήματα (με ένα από τα θέματα να είναι οι Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών) ενώ τον ίδιο μήνα 3 από τις οργανώσεις προέβησαν σε καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα Αιολικά Πάρκα εντός προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 . Οι ίδιες 3 οργανώσεις (Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, η Καλλιστώ και η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης) ανάρτησαν τα από κοινού σχόλιά τους σχετικά με το Σχέδιο Νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας «Εκσυγχρονισμός περιβαλλοντικής νομοθεσίας» στον Διαδικτυακό Τόπο Διαβούλευσης του Υπουργείου.(Δείτε λεπτομέρειες στο link: http://www.opengov.gr/minenv/?p=10268 ) και εξέδωσαν σχετικό Δελτίο Τύπου στις 18 Μαρτίου 2020.

Στις 30 Μαρτίου 2020, 23 Περιβαλλοντικές Οργανώσεις στέλνουν κοινή επιστολή προς το ΥΠΕΝ για την αναβολή κατάθεσης νομοσχεδίου «Εκσυγχρονισμός περιβαλλοντικής νομοθεσίας» στη Βουλή καθώς βλέπουν την κυβέρνηση να προχωράει προς την ψήφιση του νομοσχεδίου χωρίς ουσιαστική διαβούλευση και μέσα σε συνθήκες καραντίνας λόγω της πανδημίας από τον ιο covid19.

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Ελληνική Εταιρίας Προστασίας της Φύσης και Περιβαλλοντική Οργάνωση «Καλλιστώ» επανέρχονται με νέα κοινή τοποθέτηση επί του νομοσχεδίου καθώς το  το κατατεθέν νομοσχέδιο έχει διπλάσια περίπου άρθρα σε σχέση με το σχέδιο που είχε τεθεί σε διαβούλευση. Πολλά εξ αυτών (ρυθμίσεις για το κτηματολόγιο και οι λεγόμενες «λοιπές διατάξεις») δεν τέθηκαν ποτέ σε διαβούλευση.

Δυστυχώς η κυβέρνηση κωφεύει και στις 5 Μαΐου 2020 ψηφίζει το νομοσχέδιο το οποίο ουσιαστικά ακυρώνει την προστασία των περιοχών Νatura 2000.

Σαν να μην έφταναν όλα τα παραπάνω, στις 4 Μαρτίου 2021 ψηφίζεται ο Νόμος υπ' αρίθμ. 4782 του Υπουργείου Ανάπτυξης το οποίο περιέχει το καταστροφικό για τις περιοχές Natura 2000 άρθρο Νο 218. Το άρθρο 218, το οποίο συγκέντρωσε  41.000 υπογραφές πολιτών που ζητούσαν την απόσυρσή του, είχε γίνει αρχικά γνωστό ως "άρθρο 219" αλλά η αρίθμησή του άλλαξε λόγω της απόσυρσης ενός άλλου προγενέστερου άρθρου εντός του ίδιου Νόμου, κατά τη συζήτηση στη Βουλή. Το άρθρο 219:

-Είναι αντίθετο με το άρθρο 6 παρ. 1 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ το οποίο απαιτεί τη λήψη μέτρων διατήρησης που ανταποκρίνονται στις οικολογικές απαιτήσεις των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών. Ο καθορισμός «υπο-περιοχών προστασίας» και του «προστατευτικού» τους καθεστώτος με βάση την υλοποίηση αναπτυξιακών έργων, και όχι με οικολογικά κριτήρια, είναι σαφώς αντίθετος στην Οδηγία. Με τη διαδικασία που εισάγει το άρθρο 219 του νομοσχεδίου, επενδυτικά σχέδια και συμφέροντα στην ουσία θα υπαγορεύουν το καθεστώς της «υπο-περιοχής».
-Έρχεται σε αντίθεση με τον ορθολογικό τρόπο σχεδιασμού μιας προστατευόμενης περιοχής, ο οποίος πρέπει να γίνεται με αποκλειστικό κριτήριο τη διατήρηση των πολύτιμων, σπάνιων ή απειλούμενων στοιχείων της φύσης.
-Δημιουργεί ad hoc καθεστώτα σε «υπο-περιοχές» οδηγώντας στον κατακερματισμό των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και σε αποσπασματική προστασία τους, σε αντίθεση με τις επιταγές της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, όπως έχει ερμηνευτεί από το Δικαστήριο της ΕΕ, για ολοκληρωμένη και συστηματική διαμόρφωση των μέτρων διατήρησης της βιοποικιλότητας.
-Αγνοεί επιδεικτικά το γεγονός ότι η Ελλάδα εδώ και χρόνια παραβιάζει το άρθρο 6 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τους οικοτόπους, γεγονός για το οποίο έχει καταδικαστεί η χώρα μας από το Δικαστήριο της ΕΕ.
-Υποβαθμίζει το έργο των ειδικών περιβαλλοντικών μελετών, σχεδίων διαχείρισης και προεδρικών διαταγμάτων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη για όλες τις περιοχές Natura της χώρας, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση.
-Αυξάνει το διοικητικό βάρος καθώς επιβαρύνει τις αρμόδιες υπηρεσίες με μία παράλληλη διαδικασία έγκρισης μελετών.
-Εισάγει μια εξαιρετικά επικίνδυνη παράκαμψη της πολεοδομικής νομοθεσίας, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί ακόμα και με τον πρόσφατο νόμο 4759/2020 που ψηφίστηκε από την κυβέρνηση τον Δεκέμβριο του 2020. Σύμφωνα με αυτόν τον νόμο, τα ειδικά καθεστώτα προστασίας, όπως αυτά των προστατευόμενων περιοχών, έχουν προφανώς προτεραιότητα και ενσωματώνονται στα πολεοδομικά σχέδια, όχι το αντίστροφο. Η πρόβλεψη ότι τα ειδικά πολεοδομικά σχέδια θα διαμορφώνουν τα μέτρα προστασίας των περιοχών Natura αποτελεί κατάφωρη καταστρατήγηση του προστατευτικού καθεστώτος των πυρήνων βιοποικιλότητας της χώρας.
-Είναι αντίθετο με τη δέσμευση της Ελλάδας στους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, η οποία τοποθετεί τη διατήρηση της βιοποικιλότητας στο επίκεντρο της αναπτυξιακής στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πέρα από τους 41.000 πολίτες που είχαν υπογράψει υπέρ της απόσυρσης του συγκεκριμένου άρθρου, 30 Περιβαλλοντικές Οργανώσεις είχαν απευθύνει από κοινού ύστατη έκκληση στον Πρωθυπουργό

 

 

 

Προσθέστε νέο Σχόλιο